İrade Nedir?

“Küçük Düşünmeli İnsan, Denilenin Aksine”

İrade Nedir? (What is Willpower?)

Karınca ve Ağustos Böceği hikayesinde, karıncanın içgüdüleri ile kışa hazırlanması ve erzak depolaması, Ağustos böceğinin ise şakıyarak ve eğlenerek günü yasamasının anlatıldığı bir hikayeyi çocukken hepimiz dinledik. Ağustos böceğinin bir plana ihtiyacı vardı, ve bu plan uzun vadeli planlamayı da içermeliydi. Fakat planlı davranmadı ve yazdan sonra gelen kışı çok sert geçirdi. Evrensel olan bu hikaye temelde iradeli olmayı anlatıyor. Ezop (Aisopos) masallarını ya da fabllarını okumadan büyüyen yok sanırım (Rivayete göre M.Ö 6.yy’da yaşamış Yunan masalcı, Trakya’lı ya da çevre bölgelerden).

İrade bir cevaptır.

---

‘İrade’ ya da İngilizce ‘Willpower’ şöyle tanımlanmış, kısa vadeli tatminlere veya isteklere karşı direnmek ve uzun vadeli amaçların, görevlerin peşinden gitmek. Aslında bilinçli bir zihinden bahsediyoruz.

• Zihin ve bedenin durumlar karşısında ortak bir yanıtı

• Bir erdem değil

• Biyolojik bir fonksiyon

• Ve geliştirilebilir

Bu benim için de yeni bir açıklama. Sanıyorum ‘İrade’ ile ilgili tanımlarım daha çok ‘Nefs terbiyesi’ ile ilgiliydi, daha felsefik ve derinlemesine bir ilişki kurmuştum.

Kendi değerlerim ve manevi yolculuğum dışına taşırsam, dinde de karşılığı olan bir kavram. Örneğin İslam felsefesinde, sadece akıl sahibi olan varlıkların bir iradeye sahip olduğu, insanların kendi seçimleri ile yaşantılarını yönlendirmelerini ‘Cüzi İrade’ olarak ifade edildiği, ‘Külli İrade’ ise kader olarak tanımladığımız ve Tanrı’nın emir, hüküm ve fiillerinde hür olduğunun anlatılması ifade edilir. Bu tanımlardan ziyade disiplin temelli bir anlatıma daha yakınım, bu da beni biyolojik bir açıklama arayışına götürüyor. Çünkü irade geliştirilen ve disiplinli çalışma gerektiren bir fonksiyondur. Farkındalık çalışmaları, egzersiz, beslenme ve uyku, bu disiplinli çalışmanın vazgeçilmez paydaşları olarak anlatmak yanlış olmaz. Kilo kaybetmek, sigarayı bırakmak, para biriktirmek, performans geliştirmek (Akademik ya da atlet olarak), daha organize olmak ya da güçlü-derin sosyal ilişkiler kurmak, ve bahsi hiçbir yerde geçmese de ‘Hayır’ diyebilmek ‘İrade’ ile ilgilidir.

Tüm bu sebeplerle iradeyi ruhsal bir yaklaşımdansa, Wellness’in temellerin ve dolayısı ile düzenli ve dengeli bir hayat tarzını anlatmak benim için de daha kolay olacaktır. The Journal Nature Neuroscience dergisinde yayınlanan bir çalışma, beynin bazı tip protein seviyelerinin yüksek olması, iradeyi düzenlemekte etkili olabilir diyor. BDNF olarak geçen bu protein, öğrenme ve hatırlama için gerekli ve egzersiz ile artabilen, kahvenin ve antioksidan ile polifenol içeren zerdeçal, yaban mersini ve yeşillik gibi besinlerde bu protein seviyesini arttırabildiği bilinmektedir ki bence şaşırtıcı bir durum değil. Çünkü beyin, zihin, beden, egzersiz ve irade oldukça bağlantılı.

The Journal Psychological Science dergisinde yayınlanan bir çalışma, farkındalığı yüksek ve anda kalabilen insanların, anlık isteklerine karşı düşüncelerini ve duygularını kontrol etmekte daha iyi olduğunu göstermiş. Kısacası farkındalık çalışmalarımızın iradeyi güçlendirdiği varsayılabilir.

Yine yapılan bir araştırma, The Journal Nature Communications dergisinde yayınlanmış, egzersiz yapan insanların daha yüksek bir irade seviyesi gösterdiğini açıklıyordu. Ve yine egzersiz yapmak ve iradeli olmak arasında bir ilişki olduğunu varsaymak mümkündür.

İradeyi daha çok zayıflama üzerinden konuşuyoruz, diyetlerin başarısızlığı, tüm gün yemek yerken ve kontrollü ve sağlıklı beslenirken, eve gelip kendisi ile başbaşa kaldığında bozulan diyeti anlatırken insanlar ya da uzmanlar suçu iradesizlikte bulur.

İrade aslında zekadan daha önemli, çünkü disiplinli olmadığımız sürece sonuç alamıyoruz. İrade ve irade ile gelen disiplin, daha iyi sınav sonuçları almada, yüksek özgüven oluşmasında, finansal güvenlik sağlamada, fiziksel ve ruhsal sağlığın gelişmesinde oldukça etkili.

İrade, iç çatışmalarımıza verdiğimiz bir yanıt. Durma ve bir planla cevap vermekle ilgili ve bedeninizi daha rahat bir halde tutar ve bu hal stresli durumlarda adrenalin atağının olmasını engeller ya da azaltır.

İrade için iki benlik çatışıyor gibidir ve birbirlerine karşı yarış halindedir. İrade bu yarışta uzun vadeli amaçları ve değerleri hatırlatır ve kısa vadeli ihtiyaç ve isteklere karşıdır. İnsan doğası gereği de bu tip çatışmaların olması normaldir, modern bilişsel nörolojiye göre bu beynin temel yapısından kaynaklanır. ‘Anlık Ben, Gelecekteki Ben’e karşı, biz bu iki sisteme de yaşamak için ihtiyaç duyarız. İrade limitli bir kaynak. Fazla kullanınca, az kullanınca zayıflar, kullandıkça güçlenir bunun bir dozu vardır.

İrade Herkes İçin Aynı Mı? Aynı Oranda Mı Sahibiz?

Yanıt, hayır! Bazı insanlar genetik etkenlerle daha iradelidir. Ayrıca bulduğunuz ruhsal halde etkilidir, pozitif yaklaşım irade üzerinde olumludur. Stres kesinlikle iradeyi zayıflatır. Uyku kalitesinin de etkili bir güç olduğunu söylemek mümkün ki çoğu sağlıkla ilgili durumlarda uyku önemli bir ön koşuldur. Sağlıklı bir beslenme ve düzeninde irade üzerinde etkili olduğunu anlatmaya gerek yok.

Peki biraz Wellness’ı sağlıklı bir yaşam temelinden çıkarırsam, güçlü bir iradeyi nasıl yönetebiliriz? Ya da yönetilebilir mi ilk soru olmalı.

Bence ‘İrade’ yönetilebilir bir güçtür.

---

Gerçeklerle bağlarımızı güçlendirmemiz gerekir. Gerçekle bağlarımız geçmişe ya da geleceğe odaklandığımızda, gerçek ve anlık ihtiyaçlarımızı tanımlamadığımızda kopar. Gerçekçi amaçlar ve ihtiyaçları tanımlamak, daha günümüze yaklaşmak, ve bir adımla başlamak İrademizi güçlendirecektir. Büyük amaçları gözden yitirmeden küçültmek, yönetilebilir adımlara indirgemek de İradeyi güçlendirir. En önemlisi belki de günü planlamak, sonra haftayı ve en son ayı ve bu planlara sadık kalmak. Ve sadece ve önce yaşadığınız bir günü planlamak. Belki az bahsedilen bir konu, sizi panikleten, odağınızdan çıkaran, öfkeye sebep olan konuları tanımak, tanışmaya izin vermek: gerekiyorsa kaçmak, veyahut yüzleşmek.

Gelişmek için önce küçülmeyi göze almak: bu bir kayıp gibi görünse de sağlıklı bir gelişim için bazen kaçınılmaz olandır.

Her gün küçük düşünerek büyümek mümkün.

‘Atomic Habits’ kitabında, yazarı James Clear’ın uzun uzun nedenlerini aktardığı gibi, başarı için yüzde bir gelişmeye odaklanın, bir gün yüzde yüze ulaştığınızı göreceksiniz.

Sevgiler

Deniz

Referanslar:

• Nature Neuroscience study:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4103380/

• PLOS One study:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25164650/

• Psychological Science study:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20565167/

Kitap:

• Atomic Habits, James Clear

https://www.goodreads.com/book/show/40121378

• Aidopos, Tüm Masalları

https://www.goodreads.com/book/show/23230118

Okuma:

• Stanford University

The science of willpower